Fragas do Mandeo

 
Dona, a nosa mascota, está preto de cumprir un ano. Chea de forza e vitalidade, encántalle correr polo monte seguindo rastros. Lémbranos que tamén Fragas do Mandeo se achega ó seu primeiro aniversario. É o momento de facer balance e mostralo á cidadanía, polo que temos programada unha serie de actividades públicas para primeiros do vindeiro mes.

Para difundi-lo evento e os obxectivos da nosa entidade, editamos un cartel e máis un folleto. Se queres colaborar distribuíndoos entre os clientes do teu negocio, os compañeiros de traballo ou entre os membros do teu club deportivo ou asociación cultural, por favor, ponte en contacto connosco. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Acto de presentación

O venres día 1 de xullo, ás 20:00 horas no salón azul do Liceo de Betanzos, falaremos do que é a custodia do territorio e do traballo feito neste primeiro ano de vida do fondo de conservación da natureza de As Mariñas.

Para anima-lo acto, a charla estará acompañada de dúas proxeccións fotográficas de especialistas en retrata-la natureza. A primeira delas será unha sesión de imaxes de aves acuáticas, obra de Álvaro Fernández Polo e Antonio Ramos Souto, que nos permitirá coñecer mellor a avifauna da ría de Betanzos e de Galicia. A segunda estará constituída por fotografías da fauna e flora do río Mandeo, tomadas por Manuel Cañás.

Pasando á acción

O domingo día 3 de xullo, das 10:00 ás 13:00 horas en Ponte do Porco (Miño), realizaremos unha actuación de retirada de lixo e eliminación de especies alóctonas invasoras na praia da Alameda: a uña de gato (Carpobrotus edulis) e os plumeiros (Cortaderia selloana). Esta actividade conta cos correspondentes permisos da Dirección Xeral de Conservación da Natureza (Xunta de Galicia) e de Demarcación de Costas de Galicia (Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino), colaborando o Concello de Miño no transporte e eliminación dos residuos.

Solidarízate

Tamén o domingo día 3 de xullo, das 11:00 ás 14:30 horas na praza do Campo (Betanzos), instalaremos un rastrillo solidario para recoller fondos destinados á custodia do territorio en As Mariñas. Podes achegarte a mercar gangas de todo tipo (artesanía, libros, artigos de regalo, etc.), así como para contribuír doando aquelas cousas que tes na casa e que non precises, pero que por estar novas ou en bo uso non te decides a tirar.

Programa

Venres, 1 de xullo:

• 20:00 h. – Salón Azul do Liceo (Betanzos)
  Noroeste, proxección de fotografías de aves acuáticas, por Álvaro Fernández Polo e Antonio Ramos Souto, da Asociación Ornitolóxica Calidris
  Presentación da entidade e balance anual
  Tesouros Mariñáns, proxección de fotografías de fauna e flora do Mandeo, por Manuel Cañás

Domingo, 3 de xullo:

• 10:00 h. – Ponte do Porco (Miño)
  Recollida de lixo e eliminación de especies invasoras
• 11:00 h. – Praza do Campo (Betanzos)
  Rastrillo solidario

 
Hoxe domingo, pola mañá, tres voluntarios de Fragas do Mandeo observaron con gran satisfacción unha garza pequena na ría de Betanzos. Non era para menos, pois é a primeira observación da especie neste espazo protexido da que teñamos constancia.

A baixamar foi a primeira hora da mañá, polo que a garza pequena tivo que abandona-lo refuxio das canaveiras de A Cangrexeira e achegarse ó borde da auga para pescar. Co seu lento movemento e a súa fermosa plumaxe ocre clara, pasa totalmente desapercibida entre o carrizo, do que raramente sae. Na orela ía dando pasos medidos como un felino, deténdose a cada rato para posar á maneira dunha estatua, sen deixar de escruta-la auga. De repente lanzaba o peteiro como un arpón contra algún peixiño: normalmente non fallaba. O día soleado, o lugar aberto onde se atopaba e o longo tempo que se deixou ver fixeron da observación un lecer.

A garza pequena (Ixobrychus minutus) recibe o seu nome por ser a menor das especies que compoñen a familia das ardeidas en Galicia. A diferenza das garzas e garzotas, facilmente visibles, a garza pequena é moi difícil de localizar, tanto polas características do seu hábitat coma polos seus hábitos discretos, cor críptica e actividade principalmente crepuscular. Aínda que ten unha ampla distribución mundial, non é abondosa e parece ser que vai a menos. No caso de Galicia, estímase que a súa poboación reprodutora non supera as dúas ducias de parellas, polo que é moi importante conserva-las masas de vexetación acuática e non molestala deliberadamente.

Practicamente tódolos fins de semana, voluntarios de Fragas do Mandeo achéganse á ría de Betanzos para censa-las aves acuáticas. Contar e observar detidamente permite detecta-las flutuacións das poboacións e a presenza de novas especies. Así, nos últimos anos puideron constata-la aparición e cría da andoriña dáurica (Hirundo daurica) ou do picanzo vermello (Lanius collurio). Tamén permitiu localizar especies infrecuentes que están de paso, como unha cegoña negra (Ciconia nigra) ou unha garza imperial (Ardea purpurea) en período de dispersión xuvenil.

Esta observación dunha femia adulta de garza pequena a finais de maio, abre novos interrogantes. ¿Ten parella? ¿Está a criar na ría? Sendo un ave estival, ¿a que lugar de África migrará no inverno?

Se tes curiosidade, achégate ó porto de Betanzos e no seu extremo norte atoparás un magnífico lugar de observación. Se non logras vela, a lo menos poderás gozar da visión doutras aves acuáticas, como o rascón de auga (Rallus aquaticus).

 
Segundo vai avanzando o ano, os distintos períodos de floración das especies silvestres marcan un ritmo de matices na paisaxe. Maio leva a fama de se-lo mes das flores, e hoxe, Día das Letras Galegas, queremos salientar unha flor moi literaria, a orquídea, e un libro que nos axudará a coñecelas.

As orquídeas galegas, a diferenza das tropicais, teñen flores pequenas, pero non menos vistosas cando as miramos de preto. Das cerca de 40 especies nativas, a maioría florece en torno a este mes. Amantes dos solos calcarios, onde atoparemos máis diversidade é no sur de Lugo e no nordeste ourensán. Pero na costa, debido a que as cunchas dos moluscos mariños crean condicións idóneas, tamén son frecuentes.

A Dactylorhiza elata é unha especie abondosa e facilmente localizable na nosa bisbarra. Agora mesmo podemos observala en flor na zona húmida transdunar da praia da Alameda (Ponte do Porco, Miño). Pero tamén gusta das praderías, coma as da ribeira da ría en Miodelo (Bergondo), e incluso das beiras dos camiños. O tallo desta orquídea pode chegar a ser grande, destacando pola súa fermosa cor que vai do rosa ó lila, características que a fan conspicua.

Como non é a única especie coa que podemos atoparnos, recomendamos a lectura da Guía das orquídeas de Galicia, dos biólogos Carlos Cortizo e Elvira Sahuquillo, publicada por Baía Edicións. Este pequeno libro, ademais de permitirnos identifica-las distintas especies grazas ás súas excelentes fotografías e fichas descritivas, tamén serve de perfecta introdución no apaixonante mundo das orquídeas.

 
Nestas datas, nas que xa se ten iniciada a campaña da renda do ano 2010, tódolos nosos colaboradores recibiron unha pequena recompensa pola súa xenerosidade. No seu borrador da renda figura a dedución do 25% das súas doazóns a Fragas do Mandeo realizadas o ano pasado. Deste xeito, recuperaron a cuarta parte do importe doado.

Anímate a colaborar con Fragas do Mandeo e tamén poderás deducir até o 25% das túas doazóns no IRPF o próximo ano. No caso das empresas, até un 35% no imposto de Sociedades. Se queres máis información, podes poñerte en contacto connosco, ou directamente consultar a Ley 49/2002 de régimen fiscal de las entidades sin fines lucrativos y de los incentivos fiscales al mecenazgo.

Coa presentación das contas anuais ó protectorado no día de hoxe, podemos falar de ter cumprido o primeiro ciclo anual de actividade con éxito.

Grazas a tódolos colaboradores e voluntarios.

 
Fragas do Mandeo ten sido invitada a falar da custodia do territorio aplicada ó medio fluvial dentro da VII Mesa da Auga: “Manexo de Ecosistemas Fluviais”, enmarcada no proceso de participación pública do proxecto Aqua Plann, financiado con fondos Life+ da Unión Europea.

Programada para os días 4 e 5 de maio no local social de Figueroa (Abegondo, A Coruña), a nosa intervención terá lugar o xoves día 5 ás 12:00 horas. Nela explicarémo-las bases xurídicas da custodia do territorio, perfilarémo-la evolución no contexto mundial e a súa implantación en España, salientando o traballo da principal entidade galega de custodia. Logo pasaremos a falar da iniciativa de Fragas do Mandeo e detallarémo-las vantaxes deste instrumento xurídico para a restauración e conservación dos ecosistemas fluviais, con especial referencia ós ríos da comarca de As Mariñas.

Pódese consulta-lo programa e a información de contacto en VII Mesa da Auga “Manexo de Ecosistemas Fluviais”.

 
Estas datas de finais de marzo e primeiros de abril son unha ledicia para os afeccionados a observa-las aves. Moitas son as especies que están apuradas transportando palliñas coas que face-lo niño, e os machos non deixan de cantar con tódalas súas forzas para marca-lo seu territorio. Nesta época é na que máis facilmente poden contemplarse algunhas especies, pois logo, cando xa estean criando, hanse volver crípticas, para que ningún predador detecte onde agochan os poliños. Así, por exemplo, comendo entre as follas dun mesmo salgueiro podemos observar doadamente catro especies de ferreiriños: o común (Parus ater), o bacachís (Parus caeruleus), o abelleiro (Parus major) e o subeliño (Aegithalos caudatus). Máis adiante soamente os veremos pasar fuxidiamente.

Pero tamén é unha época para admira-la paisaxe natural. As distintas especies arbóreas van botando as follas, e cambiando a cor segundo estas medran. As árbores máis adiantadas foron os salgueiros, cunha cor verde azulada que logo virará a un verde cincento. Os bidueiros amosan un verde gaio que contrasta coa súa cortiza branca. Dos carballos agroman unhas follas cobreadas, que van reverdecendo segundo medran. Os castiñeiros, moito máis retrasados, pois aínda non botaron follas, déixannos ve-la fermosa estrutura das súas copas. Pola contra, os loureiros, como lles corresponde por seren de folla perenne, destacan co seu verde escuro, igual que no resto do ano. Así, situados nun punto no que teñamos un bo panorama dunha fraga, poderemos determinar claramente a composición do bosque autóctono.

Dende o local de Fragas do Mandeo divisamos unha pequena fraga de vellos carballos na que se celebran as festas da aldea. Tralo seu esplendor, álzase na distancia o monte da Espenuca. Non esperedes ver na súa aba oeste ese mosaico de cores. Alí soamente ten presenza a grisalla dos eucaliptos afectados polo gurgullo. A tristeza desta cor continúa monte abaixo até o lugar de Chelo, acurralando o bosque autóctono na beira do río e nas zonas máis escarpadas.

É unha pena que un recanto tan emblemático para a bisbarra, o miradoiro onde se levaba á xente de fóra que estaba de visita para que tivera unha visión do val do Mandeo, non teña quen o defenda. ¿Quen se preocupa de que perdera todo o seu valor paisaxístico? ¿Que entidade ou particular está facendo algo para reverte-la situación?

En Fragas do Mandeo estamos a intentalo. ¡Bótanos unha man!

 
A primavera entrou este ano acompañada de noticias de enormes catástrofes naturais, graves accidentes nucleares, convulsións sociais e guerras. Algunhas persoas relacionan todo isto e pensan que é o resultado do mal que estamos a tratar este planeta.

En Fragas do Mandeo non chegamos a tanto. Pero coincidimos no tocante a que non coidamos suficientemente ben o noso planeta. Tanto en lugares remotos, como na porta da casa.

É frecuente sentir falar do bonita que é a natureza, de que é necesario coidala, de preserva-la biodiversidade ou da necesidade de infundir amor por ela nos cativos.

Pero o certo é que poucos fan o más mínimo esforzo. Contados son os que colaboran co seu traballo ou coas súas doazóns.

Pregámosche que fagas o teu balance anual: ¿En cantas actividades participaches para mellora-lo medio ambiente nos últimos doce meses? ¿Canto doaches para protexe-los hábitats e as especies?

Non penses nas veces que fuches de excursión, nas merendas na beira do río, nas setas que colliches no outono, nas horas que pasaches mirando paxaros… Pensa nas veces que fuches limpa-lo lixo que deixan outros, as ocasións en que eliminaches especies invasoras, ou na fauna ameazada que levaches ferida a un centro de rehabilitación.

Fragas do Mandeo é un instrumento para protexe-la natureza na bisbarra de As Mariñas. Pedímosche que colabores connosco como voluntario e con doazóns, co tempo libre de que dispoñas e cos cartos dos que poidas prescindir.

Pero tamén hai outras moitas organizacións con experiencia e efectividade coas que podes colaborar. Para nós o importante é protexe-la natureza. Dunha maneira ou doutra. A do noso país ou a de lugares exóticos. A de terra firme ou a do mar. Coa nosa entidade ou con outras. Escolle a que máis che guste.

¡Elixe implicarte na conservación deste planeta!

 
A declaración do 2011 como Ano Internacional dos Bosques está concentrando a mirada no estado das nosas masas forestais autóctonas.

O destacado botánico galego Javier Guitián, catedrático da Universidade de Santiago de Compostela e director da Estación Científica do Courel, publica hoxe no diario La Voz de Galicia un breve artigo titulado Yo me subo a un carballo. Co seu talento habitual, vai da defensa das sequoias nos EE.UU. até a alerta sobre a desaparición dos bosques centenarios galegos, demandando para eles unha maior atención.

Agradecemos ó profesor Guitián escollernos como exemplo da inquietude cidadá polo que está a sucederlles ós nosos bosques.

Non deixedes de le-los artigos da súa agridoce columna –por veces divertida, por veces triste ante a desidia da nosa sociedade– na que amosa tanto a súa preocupación pola conservación da biodiversidade como pola do mundo rural. Aprenderedes moito e gozaredes do seu ameno estilo literario.

 
Aínda quedan bastantes días para que remate o inverno, pero xa se nota como as horas de luz se incrementaron notablemente dende o solsticio, alá polo 21 de decembro.

A natureza, expectante ante estes cambios, organiza os seus ciclos anuais conforme á lonxitude dos días. A pesares de que asociamo-las flores á primavera, o certo é que nos bosques caducifolios das ribeiras dos nosos ríos xa podemos ver longos acios de flores pendurando nas abeleiras (Corylus avellana). No sotobosque, aproveitando que a cuberta arbórea está aínda sen follas, os cáncaros (Primula acaulis) énchense de flores e os narcisos silvestres (Narcissus spp. ) alegran a paisaxe coa súa viva cor amarela. Incluso as amorodoeiras (Fragaria vesca) empezan a abri-los diminutos casulos, deixando ve-los brancos pétalos.

Certamente, a árbore máis vistosa nesta época é a mimosa (Acacia dealbata). A súa floración resulta espectacular, enchéndose de pequenas flores amarelas. Así se explica que esta especie invasora fora plantada nos xardíns. Hoxe, espallada polo monte, é un perigo para os nosos ecosistemas naturais. Esta época do ano é precisamente o momento para valora-lo alcance da súa colonización na comarca. Non podemos deixar de recomenda-la eliminación destas árbores, reservándoas para onde a súa función ornamental teña sentido.

Varias especies de aves están a formar parellas e buscan lugares axeitados para os niños. Algunhas, como as pegas (Pica pica), xa foron vistas transportando paoíños no peteiro. A nosa mascota Dona, pola súa banda, vai medrando e xa ten sete meses e trinta quilos de peso, amosándose chea de vida e algo tarambaina.

Namentres, en Fragas do Mandeo seguimos traballando diante do ordenador e rodeados de papeis. Entre outros trámites, presentamos na Axencia Tributaria a declaración de doazóns do ano 2010, o que lles permitirá a estes doadores particulares ver recompensada a súa xenerosidade cunha dedución nas súas declaracións da renda (IRPF) do 25% da cantidade achegada.

O comezo do ano é tamén a época de presentar solicitudes de subvención ante empresas e organismos. Aínda que non atopamos ningunha convocatoria de axudas destinadas ó fin principal de Fragas do Mandeo (a adquisición de fincas para conservación), non deixaremos de aproveita-la ocasión e solicitaremos subvencións que permitan facer actividades relacionadas coa custodia do territorio.

Por iso, de novo queremos lanza-la reflexión de que se queremos conserva-la nosa paisaxe e os nosos ecosistemas, temos que achegar recursos propios. Unha doazón, por pequena que sexa a cantidade, e sen compromiso de ningún tipo, permitirá a Fragas do Mandeo mercar fincas de valor ecolóxico na bisbarra e garanti-la súa conservación.

Pénsao, e non o deixes para outro día.

 
O pasado 14 de decembro, Televisión de Galicia estivo a visitar e filma-las fincas que custodiamos para coñecer en directo a iniciativa de Fragas do Mandeo. Entrevistaron ós nosos presidente e vicepresidente, que tiveron a oportunidade de explicar cales foron os motivos da creación da nosa entidade e os seus obxectivos.

Tampouco faltou á cita Dona, a nosa mascota, que se amosou algo tímida diante da cámara.

A entrevista emitirase o próximo martes, día 11 de xaneiro, ás 14:05 horas no programa Natureza da TVG.