Fragas do Mandeo

 
Hoxe visitámo-las escolas infantís de Coirós para participar na súa celebración do día mundial da árbore. Levámoslles senllas parellas de bidueiros, de loureiros e de carballos reproducidas no noso viveiro para poñelas nos seus xardíns. Os cativiños observaron con atención a súa plantación e axudaron a regalas. Esta actuación tivo inicialmente un simple sentido educativo. Pero tamén poderiamos dicir que simbólico, pois medrarán a canda eles: A meirande parte dos exemplares teñen a mesma idade que os propios cativos.

Xa fóra do simplemente testemuñal, podemos apuntar que a nosa campaña anual de reforestación está próxima a rematar. Temos actuado en tres enclaves e levamos plantadas 524 árbores, dentro das que se atopan os primeiros acivros e érbedos que temos propagado no noso viveiro. Como en anteriores ocasións, tratamos de recrear unha fraga con alta biodiversidade arbórea, sempre usando especies consideradas como autóctonas da nosa propia bisbarra.

Nas parcelas dos Vellos e da Espenuca reforzámo-lo plantado en anos anteriores. Deste xeito, o bosque da primeira agora conta con 17 especies arbóreas distintas. O segundo cunha menos, pois como non linda co río non poden prosperar nel os ameneiros. Un gran cambio se temos en conta que foron eucaliptais.

Ó longo deste mes estivemos reforestando a última parcela incorporada á nosa reserva do Ollo da Roda. Lindeira co río Mendo, tamén foi un eucaliptal, tendo aproveitado para mercala cando foi tallado. Na xornada de voluntariado de primeiros deste mes eliminámo-los rebrotes dos eucaliptos e preparámo-la para poder reforestala. Coas 236 árbores plantadas agora, ampliámo-la extensión do bosque de ribeira da reserva, composto actualmente por 18 especies distintas.

A estación vai moi adiantada, motivo polo que pronto rematarémo-la campaña deste ano.

Post data: Na última semana do mes plantamos en Penizás (A Espenuca), aproveitando que a finais do ano pasado deseucaliptizamos parte desta extensa parcela. Finalmente, a campaña rematou cun total de 606 árbores plantadas de 16 especies distintas en 4 enclaves, un resultado sensiblemente superior ó do ano pasado.

 
A Deputación da Coruña acaba de publicar no Boletín Oficial da Provincia os listados provisionais de entidades sen ánimo de lucro que van beneficiarse este ano do seu programa de axudas, tanto para o desenvolvemento de actividades como para investimentos en medio ambiente. Fragas do Mandeo é unha das beneficiarias, polo que as actividades e os investimentos que presentamos serán financiados nun 80 % por este organismo, até un máximo de 20.000 e de 4.960 euros respectivamente. Tal como figura nos correspondentes proxectos, estas subvencións estarán destinadas a sufraga-los seguros de voluntariado, traballos forestais profesionais e funxibles varios, no caso das actividades, e no caso dos investimentos para repara-lo muro do observatorio ornitolóxico da lagoa de Sobrado e para equipamento vario.

Agradecemos á Deputación da Coruña o seu continuo apoio ás entidades que nos preocupamos pola conservación do patrimonio natural da provincia.

Post data: A confirmación das resolucións provisionais, tanto da axuda destinada a actividades como a de investimentos, foron posteriormente publicadas como resolucións definitivas nos boletíns dos días 5 e 16 de abril, respectivamente.

 
Co obxecto de reforza-la súa biodiversidade arbórea, nas últimas semanas estivemos plantando árbores en varias parcelas que xa tiñamos deseucaliptizado. A planta que usamos procede do noso viveiro, onde estamos a reproducir 18 especies de árbores e unha de arbusto, todas de ecotipo local. Aproveitámo-la ocasión para facer un breve vídeo, titulado Restaurando as nosas fragas, animando a usar múltiples especies autóctonas no momento de reforestar.

Cando falamos de especies autóctonas referímonos ó ámbito comarcal. Na nosa bisbarra non son autóctonas especies como a faia e o teixo, malia que sexan árbores autóctonas galegas. Noutras palabras, non tódalas comarcas galegas teñen como autóctonas as mesmas árbores. Na sección As árbores autóctonas pode consultarse a lista das que corresponden á nosa bisbarra.

A importancia de ter variedade de especies é que deste xeito facilitámo-la creación dunha ampla base trófica para numerosas especies animais, incluídas aves e mamíferos. Pero tamén para moitas especies de invertebrados, dos que se alimentarán os insectos e os vertebrados que depredan neles, creando así cadeas tróficas con máis elos; en definitiva, máis longas e complexas. Estas cadeas estarán activas na práctica totalidade do ano, pois concaténanse os períodos de floración e de frutificación das distintas especies.

Por outra banda, cando estas árbores medren, as parcelas plantadas servirán de núcleos para a dispersión de sementes das distintas especies. Tras séculos de intervención humana, as nosas fragas teñen visto minguadas moitas das súas poboacións, unhas por sobrexplotación e outras, non sendo de interese, por ser eliminadas para deixar espazo ás máis útiles.

Incrementa-la diversidade arbórea tamén significa favorece-la resiliencia do bosque: se unha praga ou unha seca afecta gravemente a unha especie determinada, as que non sufran ese andazo poden atenua-la súa perda. A presenza de suficientes exemplares das nosas tres especies de folla perenne compensa que a maioría sexan caducifolias, permitindo que as aves atopen nelas refuxio durante os rigores invernais. Tampouco podemos esquecer que co tempo unhas especies medrarán máis que outras, creando unha maior diversidade estrutural no bosque, da que tamén saca partido a fauna local.

 
O ano pasado mercamos unha parcela lindeira co río Mendo, co obxecto de amplia-la nosa reserva do Ollo da Roda. Antes de vendela, os anteriores propietarios cortaron os eucaliptos que tiña. Agora é tempo de reforestala, plantando arborado autóctono procedente do noso viveiro.

Antes de nada hai que prepara-lo terreo, eliminando rebrotes de eucalipto, arrincando toxos e retirando os paus que quedaron abandonados trala corta. Por ese motivo convocamos para o próximo domingo día 3 unha xornada de voluntariado. O lugar é de fácil acceso, pero o traballo pode ser algo duro.

O punto de encontro será o Centro de Saúde de Betanzos ás 9:30 horas, coa idea de rematar ás 14:00. Non te preocupes polas ferramentas, pero leva unhas luvas de coiro se as tes. Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

No caso de animarte a participar na ampliación desta reserva, envíanos con antelación os teus datos (nome completo, DNI, móbil, data de nacemento e concello de residencia). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 3 de marzo de 2024.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: Malia o mal tempo, os trece inscritos na xornada acudiron á cita. Antes de empezar a traballar, informámoslles do que estamos a facer na reserva, recibindo especial atención a descrición das tarefas no noso viveiro para reproducir as árbores autóctonas. Tras explicarlles a técnica de deseucaliptización e o uso seguro das ferramentas, puxémonos ó traballo para completar con éxito a eliminación dos rebrotes e o arrincado dos toxos. Sen máis demora, ó día seguinte iniciámo-la reforestación da parcela coa plantación de 60 árbores, esperando supera-la cifra dos 250 nos próximos días.

A Deputación da Coruña financiará nun 80 % os seguros de voluntariado.

 
Hoxe despedímonos de Dona, a nosa querida mascota.

Naceu a carón do río Mandeo a véspera da constitución de Fragas do Mandeo, motivo polo que cada aniversario seu lembrábanos o da nosa entidade. Dende pequena correu alegre diante de nós cando íamos localizar montes para mercalos, observounos pacientemente mentres deseucaliptizábamos parcelas e animou coa súa presenza ós participantes nas xornadas de voluntariado. Incluso fixo de embaixadora da natureza, sendo a protagonista do álbum infantil que publicamos como parte dun exitoso proxecto de educación ambiental. Ós nove anos unha lesión obrigouna a xubilarse, pero non deixou de dar curtos paseos polo monte. Grazas ó seu olfacto, informábase da actividade nocturna dos animais silvestres, sendo testemuña do retorno dos seus parentes montaraces, tras localizar pegadas da súa presenza. Sendo característicos da súa especie e da nosa a intensidade dos lazos familiares e a capacidade de establecer vínculos interespecíficos, era unha ponte entre nós e a fauna dos bosques, entre o noso mundo visual e o universo olfactivo no que se desenvolvía, comunicándose connosco cunha linguaxe non verbal que nos conectaba aínda máis coas nosas raíces evolutivas. Rematado o seu periplo a menos de cinco meses do que sería o seu décimo cuarto aniversario, estimamos que tivo unha vida longa e feliz, regalándonos unha leal amizade.

A vida dun can é curta en termos humanos, do mesmo xeito que a nosa o é respecto das árbores que estamos a plantar estes días. Algunhas delas sairán da adolescencia dentro dun século, cando xa non estaremos para velas no seu esplendor. Namentres outras entidades de custodia do territorio xa son centenarias, a nosa está saíndo da infancia. Sen máis compás que nos guíe que a nosa propia experiencia, vémonos agora no reto de medrar vigorosamente, pois o agravamento acelerado da crise ambiental e climática non admite dilacións. No actual contexto social de indiferenza respecto da conservación da natureza, evitar a melancolía, conservar o ánimo e manter o ritmo de traballo non é doado. Máis aínda diante da habitual insensibilidade dos organismos públicos que deberían velar por ela, manifestada na degradación do noso patrimonio natural que frecuentemente causan, sexa por acción ou por omisión, ou simplemente poñéndonos acotío atrancos cando intentamos reverter a situación. A nosa demostrada eficacia, baseada no coñecemento, nas actuacións directas no medio e na eficiencia no uso dos poucos recursos que temos, merecería un respecto e un apoio por parte da Administración que raramente observamos.

As conclusións das numerosas investigacións realizadas por prestixiosos científicos ó longo das últimas décadas en todo o planeta non deixan espazo para a dúbida. Os seus prognósticos de agravamento da crise ambiental e climática están a cumprirse sistematicamente. Xa que logo, non hai escusas para evitar mirar de fronte á realidade e actuar en consecuencia.

Soamente podemos mante-la esperanza se hai un decidido apoio da cidadanía ás entidades que nos preocupamos pola natureza. Como socios, voluntarios e doadores; ou incluso simplemente difundindo a relevancia do noso traballo, para así convencer a máis persoas da necesidade de tomarse en serio a situación. Se podes facer aínda algo máis para potenciar a nosa capacidade de actuación, non o adíes: o futuro non espera.

Namentres, nós seguimos plantando árbores para mante-la esperanza.

 
Esta mañá estivemos na notaría de D. Óscar Manuel López Doval en Betanzos para asina-la escritura de compra de varias parcelas situadas nunha zona de alto valor ecolóxico do espazo natural protexido ZEC Betanzos-Mandeo, no termo municipal de Coirós.

Nelas prospera o bosque autóctono, sumando un total de 4.446 m² de superficie. A única excepción é unha parcela na que cortaron os eucaliptos, polo que agora está chea de rebrotes. En canto poidamos, iremos eliminalos e preparala para logo reforestala con árbores autóctonas procedentes do noso viveiro.

Coma sempre, hai que destacar que esta adquisición foi posible grazas á xenerosidade dos nosos modestos doadores. Se compartes connosco a certeza de que é necesario actuar decididamente para restaura-las nosas fragas, aumentado a súa extensión e reducindo a súa fragmentación, consulta a sección Colabora, onde ademais poderás coñecer os beneficios fiscais de facernos unha achega.

 
Hoxe recibimos do Concello de Coirós a súa axuda anual.

O pasado sábado tivo lugar o acto no que o Concello presentou as axudas destinadas ás entidades activas no seu termo municipal. Lamentablemente, por un imprevisto, non puidemos estar presentes para expresar o noso agradecemento polo seu continuado apoio, único entre os sete concellos da bisbarra nos que actuamos.

Estas axudas teñen a importante vantaxe de que non precisan trámites tediosos, nin tampouco están ligadas a proxectos concretos, polo que podemos destinalas a aquelas necesidades de actuación que van xurdindo ó longo do ano nas parcelas que custodiamos. Isto fainas moito máis versátiles que outras subvencións.

Esperemos que no futuro logremos un recoñecemento similar por parte do resto dos concellos da bisbarra, ós que xa lles solicitamos explicitamente un apoio semellante o ano pasado, precisamente poñendo como exemplo a Coirós.

 
A mediados de decembro organizamos unha xornada de voluntariado na nosa Reserva do Ollo da Roda para eliminar un foco de tradescantia. Pero o caso é que daquela o pequeno grupo de participantes non deu rematada a eliminación deste foco situado a carón da pista. É importante acabar con el canto antes, pois ameaza con expandirse pola zona húmida. Por ese motivo convocamos unha xornada de voluntariado para o próximo domingo día 4, aproveitando que o tempo será bo.

Arrincar esta planta é un traballo doado e o lugar resulta de moi fácil acceso, polo que será unha xornada apta para todos.

Tal como facemos habitualmente, quedaremos no Centro de Saúde de Betanzos ás 9:30 horas, coa idea de rematar ás 14:00. Non fai falla levar ferramentas, pero pode ser útil conseguir uns protectores para os xeonllos e unhas luvas de pintor ou de xardineiro. Hai que lembrar vestir roupa axeitada e calzado robusto (o mellor son as botas de auga), pois o chan estará húmido. Por último, non esquecer algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres participar nesta xornada, por favor envíanos con antelación un correo cos teus datos (nome completo, DNI, móbil, data de nacemento e concello de residencia), para poder facerche un seguro de accidentes, comunicarche cambios de última hora e facilitárno-la organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 4 de febreiro de 2024.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: Os 10 participantes da xornada retiramos 117 kg de tradescantia e 271,95 kg de lixo. Como tampouco logramos rematar co foco, ó día seguinte achegámonos catro persoas para continua-lo traballo, sacando 92,20 kg de tradescantia e 1,30 kg de lixo. Sumando estes resultados ó feito na xornada de decembro, totalizamos 283,55 kg de tradescantia e 290,25 kg de lixo. Controlar este foco é importante, dada a súa perigosidade. Agora temos que estar atentos, revisando con frecuencia a reaparición desta tenaz invasora ó longo de todo este ano.

A Deputación da Coruña financiará nun 80 % os seguros de voluntariado.

 
Hoxe rematámo-la campaña invernal de eliminación de tradescantia no río Mandeo.

Erradicar esta planta exótica invasora de orixe suramericano non é doado. Trala eliminación inicial dos focos, hai que repasalos periodicamente. Basta que se teña deixado un pequeno fragmento de planta para que rebrote e chegue a recuperar toda a extensión do foco orixinal en pouco tempo.

Actualmente estamos percorrendo o río Mandeo no treito situado entre as pontes de Entrambasaugas e de Teixeiro. Isto significa camiñar 22 km por ambas beiras do río revisando atentamente a vexetación. Tamén percorremos o rego das Bouzas, dende a estrada de Espenuca até a súa desembocadura no lugar de Chelo, o que suma 2,7 km máis, malia que discorre por un terreo moi abrupto.

En total retiramos do río Mandeo 70,20 kg de tradescantia e 1,15 kg de lixo. No rego das Bouzas foron 172 kg de tradescantia e 90,40 kg de lixo; neste curso de auga puidemos observa-la presenza de varias especies ameazadas, froito do noso traballo para mellora-lo hábitat.

 
Esta mañá estivemos acompañando a membros do Grupo Naturalista Hábitat nunha visita á lagoa de Sobrado dos Monxes para observar aves.

Chegamos con suficiente antelación para poder face-las tarefas periódicas de mantemento, que inclúen a limpeza do observatorio ornitolóxico e a recollida de lixo nas nosas parcelas, na contorna da lagoa e no treito que apadriñamos de camiño xacobeo.

Logo, unha vez chegados os 26 participantes nesta actividade dos Encontros Naturalistas de Hábitat, puidemos explica-las tarefas de custodia que estamos realizando alí dende a constitución da nosa entidade, detallando as importantes reparacións que fixemos no observatorio o ano pasado.

A difusión dos salientables valores naturais desta lagoa resulta imprescindible para garanti-la súa conservación en estado óptimo.