Fragas do Mandeo

 
Dende a súa botadura a mediados de agosto, a nosa lancha saíu tódalas semanas a navegar pola ría de Betanzos. A súa principal misión foi a de retirar lixo na xunqueira, co resultado de que esta semana superámo-lo fito de ter apañadas máis de seis toneladas de refugallos.

As persoas que pasean habitualmente polo porto de Betanzos poden comprobar como zarpa a primeira hora da mañá rumbo á marisma, faga o tempo que faga, para logo volver a última hora cargada até os topes con sacos cheos de refugallos. Alí son pesados un a un, totalizando nestes momentos a cifra de 6.108,10 kg.

A recollida de lixo na xunqueira presenta varias dificultades, aparte dos condicionantes impostos polas mareas e a climatoloxía adversa. Os refugallos están moi dispersos, frecuentemente ocultos pola vexetación, o que fai que moitas veces soamente os localicemos polo ruído que fan ó pisalos. Nas canles, o esteiro entorpece tanto o tránsito como a recollida, especialmente cando son plásticos agrícolas grandes ou pezas de gomaespuma que están parcialmente enterrados na lama.

A natureza dos refugallos atopados no sector da marisma máis próximo a Betanzos apunta claramente a unha orixe urbana e á festa dos Caneiros. Soamente en zonas próximas ó Pedrido pode falarse de procedencia mariña, pois alí xa se atopan restos de artes de pesca e de actividades náuticas arrastrados polas mareas.

A antigüidade dos refugallos chega a ser alta. Cando están ocultos entre a vexetación ou enterrados no esteiro, consérvanse íntegros, aparecendo envases que soamente se utilizaban hai catro décadas. Cando os plásticos levan moito tempo expostos á luz solar, desintégranse na man en cachiños ó intentar recollelos, transformándose en microplásticos. Os numerosos xabarís que transitan a marisma tamén esnaquizan moitos envases.

Os refugallos atopados son do máis variado. Destacan as botellas de vidro das máis diversas bebidas. Tamén as de plástico, moitas delas aínda con parte do seu contido orixinal. Sorprende a abundancia de pelotas e doutros xoguetes, entre eles numerosas pistolas de auga. Aparece moita roupa e calzado. Levadas polas mareas e o vento, as pezas de poliexpán están dispersas por toda a xunqueira. Tamén é salientable o elevado número de acendedores desechables, así como de pauiños de lambetadas e de bastonciños de limpeza dos ouvidos. Calquera obxecto cotián pode aparecer na xunqueira, por moi pesado que sexa.

Esta campaña, centrada na mellora ecolóxica da marisma, está sendo posible grazas ó noso voluntariado e ó apoio da Deputación da Coruña (esta entidade sufragará boa parte da adquisición da embarcación e dos seguros de voluntariado). Non vai finalizar co ano que está a piques de rematar, pois a cantidade de lixo acumulado na xunqueira vai precisar dunha actuación perseverante durante moito tempo.

 
Hai enclaves sobranceiros por coincidir neles altos valores patrimoniais de carácter ambiental e cultural, como é o caso de Mariñán. O pazo de Láncara (orixinalmente unha defensa do século XV) está declarado ben de interese cultural, os seus xardíns albergan árbores senlleiras e goza de magníficas vistas sobre unha zona da marisma onde se concentran as aves acuáticas.

Pero o caso é que ten unha tacha. Na xunqueira diante do pazo abunda o lixo e, xusto a carón do muro da súa finca, medra un foco de especies exóticas invasoras composto por plumachos, uña de gato e palmitos. Xa temos retiradas 17 macollas de plumachos, pero aínda queda moito traballo.

Por este motivo convocamos unha xornada de voluntariado ambiental para o próximo sábado, co obxectivo de recoller todo o lixo que poidamos, elimina-la uña de gato e arrinca-los plumachos que quedan.

O punto de encontro será o pazo de Mariñán. Non te preocupes polas ferramentas, pero é conveniente que leves unhas luvas e botas de auga. Para evitar meter accidentalmente un xunco nun ollo recollendo lixo, leva gafas (de seguridade, de sol ou graduadas). Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres axudar a mellorar o estado deste enclave, podes apuntarte enviándonos con antelación os teus datos (nome completo, DNI, móbil, data de nacemento e concello de residencia). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Entrada ó pazo de Mariñán.
Data: Sábado 12 de novembro de 2022.
Hora: Ás 9:30, para rematar ás 14:00 horas.

Post data: Os dez participantes nesta xornada repartíronse en dous grupos. Un deles recolleu 256,4 kg de lixo na xunqueira; o outro arrincou as 5 macollas de plumachos que aínda quedaban, as cales pesaron 265 kg, ademais de 6 palmitos e 10 evónimos. Así demos por rematada a eliminación destas especies exóticas e a xunqueira quedou máis limpa do que estaba. Pero aínda queda traballo, pois non nos deu tempo a abordar a erradicación do foco de uña de gato.

A Deputación da Coruña financiará nun 80 % os seguros de voluntariado.

 
Tras a longa seca estival que sufrimos este ano, chegaron as choivas. As correntes de borrascas non lograron paraliza-la nosa actividade, aínda que sen dúbida dificultaron varias das nosas actuacións nas últimas semanas.

Litoral: Dende a botadura inaugural da nosa lancha a mediados de agosto, temos saído con ela un día tódalas semanas para recoller lixo na xunqueira da ría de Betanzos. Nestes momentos levamos retiradas 3,5 toneladas de refugallos (3.464,80 kg, dos que 674,65 kg corresponden á eco-regata). Tamén arrincamos unha macolla de plumachos no carrizal da Cangrexeira e onte iniciámo-la eliminación do foco que está a carón do muro do pazo de Mariñán, onde arrincamos 8 macollas.

Reserva do Catorce: Ademais de repasa-las zonas onde reaparece a xunca olorosa, arrincando tódolos exemplares que naceron, realizamos varias tarefas de mantemento que foron demoradas pola pandemia: rexuvenecemento de charcas, roza de camiños interiores, limpeza de cunetas, redución do mato, poda de árbores, clareo de coníferas, etc. Con estas actuacións buscamos manter en bo estado os hábitats de reprodución dos anfibios e facilita-la accesibilidade dos que visiten a reserva.

Ríos: No río Mandeo xa rematámo-la recollida de lixo e a eliminación de invasoras trimestrais no treito de 7,6 km de ribeira que apadriñamos. Aínda que apareceu pouco lixo, permitiunos eliminar os dous incipientes focos de tradescantia que localizamos nesta ocasión, ademais de repasa-los vellos focos do balneario do Bocelo e da fábrica de luz do Zarzo. O día 22 fixemos unha xornada de voluntariado para percorrer boa parte deste tramo, na que participou un grupo de empregados de Inditex e familiares seus, conformado por 20 adultos e 8 cativos.

Viveiro: Non deixamos de atende-las numerosas árbores que medran no noso viveiro, de 16 especies autóctonas distintas, á espera de que chegue o día de plantalas no monte, aínda que coas choivas xa non é preciso estar tan pendentes delas coma no verán.

No próximo mes esperamos remata-la eliminación do foco de plumachos de Mariñán e as tarefas de mantemento na Reserva de Anfibios do Catorce, repasa-lo tramo apadriñado no río Mendo e volver ós montes que des-eucaliptizamos recentemente en Espenuca para acabar cos rebrotes de eucaliptos que teñan aparecido. Tamén temos previsto continuar coas saídas semanais na lancha para recoller lixo, mentres as inclemencias meteorolóxicas non o impidan. Como pode verse, traballo non falta cando se trata de conserva-la natureza.

 
Onte rematou a novena edición da Semana de Custodia nas Mariñas. Xa que logo é un bo momento para meditar sobre os seus resultados.

Eco-regata: Arrancamos o programa o sábado día 17 coa celebración da sétima edición da Eco-regata da Ría de Betanzos. Nesta xornada de voluntariado ambiental participaron 33 persoas e seis embarcacións: do Pedrido viñeron O Petelo e Melgacho, de Betanzos as lanchas Sin Frenos, Rodando e Pesca, ás que sumouse a nosa embarcación. Finalizada a travesía, pesamos todo o lixo recollido na xunqueira, totalizando 674,65 kg. Entre os refugallos máis singulares pode citarse un coco, como se a marisma se localizara nos trópicos, e entre os máis voluminosos un lavabo. Na organización colaboraron asociacións do Pedrido (Club de Remo Olímpico do Mandeo e a Asociación Ría do Pedrido), de Paderne (Roxín Roxal) e de Betanzos (Amigos dos Ríos de Betanzos e Lar de Unta). A xornada rematou cunha magnífica cea de convivencia no porto, grazas á xenerosidade de Lar de Unta e de Roxín Roxal. Comercial Vicente de la Fuente colaborou proporcionando auga e electricidade. Con esta edición, podemos afirmar que as eco-regatas levan retirado da xunqueira máis de 80 metros cúbicos de lixo, sendo a única iniciativa que se toma en serio este problema que sofre a ría. Aínda así, o reto de chegar a limpala completamente está moi lonxe, tanto pola cantidade de refugallos coma pola súa enorme superficie.

Coloquio: O pasado xoves tivemos a ocasión de conversar co Dr. Joaquín Giménez de Azcárate, nun coloquio que titulamos Mergullándonos nos bosques mariñáns. A intervención deste profesor da Universidade de Santiago de Compostela emitiuse en directo por vía telemática, estando actualmente dispoñible en Youtube. Nesta longa entrevista fomos facéndolle preguntas sobre a composición dos nosos bosques, a súa relevancia e o seu estado de conservación. Abordouse nela a conveniencia de facer restauracións orientadas a obter unha maior biodiversidade. Como conclusión do coloquio está o recoñecemento da excepcionalidade dos nosos bosques, caracterizados por ser termófilos e desenvolverse en ambientes hiperoceánicos, de maneira que facilitan a presenza dunha flora nemoral con frecuencia relíctica, e consecuentemente salientando a imperiosa necesidade de conservar o pouco que nos queda deles e incluso de favorecer a súa ampliación.

Limpeza de ríos: Onte participamos na limpeza simultánea dos ríos galegos que convoca o Proxecto Ríos, cunha xornada de voluntariado ambiental na que participaron 20 persoas. Achegámonos até a ponte da Ermida, no río Mendo, para continuar retirando os refugallos que alí se acumulan dende hai décadas. Mentres uns enchían os sacos con lixo e as esportas con entullos, un grupiño dirixiuse ó rego das Bouzas en busca dunha roda de camión alí guindada, onde tivemos que organizarnos ben para subila pola elevada pendente da ladeira tirando dunha corda. Finalmente, o lixo apañado na xornada pesou 813,40 kg, cifra que sumaremos ó que recollemos percorrendo trimestralmente os 44 km de ribeira que apadriñamos nos ríos da nosa bisbarra para lograr mantelos limpos.

O obxectivo deste evento anual é o de difundir a necesidade de que os cidadáns se impliquen directamente na conservación do patrimonio natural da bisbarra. A través das conferencias buscamos informar sobre os seus valores e divulgar a importancia de conservalo; mediante as xornadas de voluntariado ofrece-la posibilidade de participar directamente en experiencias que avanzan na súa conservación con accións directas, eficaces e continuadas no tempo, favorecendo a vinculación emocional cos espazos protexidos. Xa que logo, aínda que o programa deste ano foi máis breve que en edicións anteriores, consideramos que o balance neto segue a ser moi positivo, pois cumprimos cos obxectivos.

¡Grazas a tódolos que botaron unha man para lograr este novo éxito!

 
Hoxe, cando cumprimos un mes da botadura inaugural da nosa lancha, xa levamos retiradas con ela 1,4 toneladas de lixo (1.377,90 kg).

Na eco-regata do pasado sábado, os refugallos recollidos polas 33 persoas que participamos pesaron 0,7 toneladas (674,65 kg).

As contas son claras: Grazas ós esforzos realizados nos últimos trinta e un días, na marisma da ría de Betanzos hai 2,1 toneladas menos de lixo.

De paso tamén arrincamos unha vella macolla de plumachos que medraba entre os carrizos, pero non a pesamos por impedírnolo o seu enorme tamaño.

Esperamos que, entre as saídas semanais da lancha e as seguintes edicións da eco-regata, nun futuro próximo poidamos dicir que a ría está razoablemente libre de refugallos e de plantas invasoras.

Con isto non se solucionan tódolos problemas ambientais do noso estuario, pero indubidablemente mellorará o seu estado ecolóxico. Outros dos problemas que soporta, tales como a elevada contaminación microbiolóxica, a enorme invasión de ostra xaponesa ou as molestias causadas á fauna pola navegación a velocidade excesiva, xa están fóra das nosas capacidades de actuación.

Por ese motivo, moitas grazas a tódolos que nos botan unha man naquilo no que podemos avanzar.

 
Hoxe estivemos presentes no II Encontro de Mocidade Voluntaria, organizado polo Concello de Oleiros en Mera. Os asistentes puideron achegarse ó noso posto informativo para coñece-lo que significa participar nunha xornada de voluntariado ambiental, podendo valorar as posibilidades de facer algo positivo e concreto polo noso patrimonio natural cooperando nas accións de restauración de hábitats que realizamos ó longo do ano.

Agradecemos a invitación a formar parte deste evento e felicitamos ó seus promotores pola excelente organización. Esperamos que as nosas propostas animen á xuventude a implicarse máis na protección da natureza.

 
Nos dous últimos anos non celebramos a Semana de Custodia por precaución, debido á delicada situación sanitaria. Dada a súa melloría, chegou o momento de retomar un evento que ten como misión difundir entre os cidadáns a necesidade de que se impliquen directamente na conservación do noso patrimonio natural a través da custodia do territorio, participando como voluntarios e doadores nas actuacións de mellora dos espazos naturais da nosa bisbarra.

Titulamos o modesto programa deste ano como A natureza mariñán diante dun futuro incerto, pois as distintas manifestacións do agravamento da crise climática, nun contexto global de crise socio-política, auguran a chegada de tempos dramáticos. Por este motivo debemos prestarlle máis atención que nunca ós espazos naturais. Están a proporcionarnos uns servizos ecosistémicos que poden se-la clave para atenua-los efectos dos drásticos cambios medioambientais que se aveciñan. Pero iso soamente sucederá se os coidamos esmeradamente.

Por favor, descarga o programa e o cartel da Semana para compartilos no teu entorno persoal e redes sociais: así facilitarás que a información chegue a tódolos interesados en participar.

Para apuntarte nas actividades, por favor, ponte en contacto coa organización no teléfono 981 105 903 ou envía un correo electrónico a correo@fragasdomandeo.org cos teus datos (nome completo, DNI, data de nacemento, móbil, concello de residencia e actividades nas que desexas participar). Deste xeito terás un seguro de accidentes, recibirás indicacións detalladas por adiantado e facilitarasnos a organización.

Eco-regata na ría de Betanzos: Iniciámo-lo programa con esta multitudinaria recollida de lixo na marisma. Nas seis edicións anteriores enchemos dez contedores industriais, superando un volume total de 70 m³. Animamos a toda a cidadanía a participar nesta competición lúdica na que a rivalidade será por coida-la ría. As embarcacións partirán cos equipos de voluntarios do porto de Betanzos, mentres outros voluntarios quedarán no porto axudando a descarga-los sacos de lixo. Colaboran na organización Amigos dos Ríos de Betanzos, Lar de Unta, Roxín Roxal, Club de Remo Olímpico do Mandeo e Asociación Ría do Pedrido. Tamén colaboran o Concello de Betanzos, Protección Civil e comercial Vicente de la Fuente. Ponte en contacto connosco se queres participar, aínda que non teñas lancha, indicando se vas embarcarte ou ben axudar no porto. Máis datos na folla informativa.
Data: Sábado 17 de setembro, de 16:00 a 20:00 horas.
Lugar: Porto de Betanzos.

Mergullándonos nos bosques mariñáns: Como acto central da Semana programamos unha charla-coloquio co Dr. Joaquín Giménez de Azcárate. Profesor da Universidade de Santiago de Compostela, forma parte do grupo de investigación Análise e Conservación da Biodiversidade. Para darlle maior audiencia, a charla deste botánico será difundida telemáticamente; para conferirlle máis amenidade, terá un formato de entrevista, na que bos coñecedores do estado do noso patrimonio natural interrogarano sobre distintos aspectos dos espazos protexidos da bisbarra e sobre a extraordinaria importancia de conservar as fragas e as turbeiras no contexto actual de crise climática.
Data: Xoves 22 de setembro, de 19:30 a 21:00 horas.
Lugar: Emisión telemática en directo (dispoñible posteriormente en diferido) a través de Youtube na sesión da conferencia.

Limpeza simultánea de ríos: Este ano é a decimoterceira edición da limpeza simultánea dos ríos galegos, que coordina o Proxecto Ríos. Para nós será a novena edición na que colaboremos. O ano pasado participamos 991 persoas e 67 entidades, logrando retirar máis de 14 toneladas de refugallos en treitos de ríos situados en 51 concellos. Este ano volveremos ó río Mendo para continuar recollendo lixo no entorno da ponte da Ermida. Por favor, ponte en contacto connosco previamente no caso de quereres participar. Máis datos na folla informativa.
Data: Domingo 25 de setembro, de 9:30 a 14:00 horas.
Lugar: Partiremos dende o Centro de Saúde de Betanzos.

Podemos permanecer como espectadores da degradación dunha natureza que constitúe o noso soporte vital, a modo de pasaxeiros incapaces de reaccionar ante o barco que se afunde. Pero tamén podemos ser actores que traten de alterar na medida das súas posibilidades o rumbo desta crise ambiental. A Semana de Custodia é un evento consolidado, único na zona, na que ás persoas preocupadas polo patrimonio natural da nosa bisbarra atopan a oportunidade de actuar dun xeito directo, eficaz e coordinado na súa conservación.

¡Ti decides se queres ser actor ou espectador!

 
A Deputación da Coruña financiará nun 80 % os seguros de voluntariado.

 
Recuperado o ritmo de traballo unha vez rematada a intensa vaga de calor deste verán, nas dúas últimas semanas estivemos moi ocupados con labores de moi distinta índole.

Lancha: Trala botadura inaugural o sábado 20, fixemos dúas saídas para recoller lixo na xunqueira da ría de Betanzos, nas que participaron tres persoas. O total do que levamos recollido empregando a lancha suma xa case media tonelada (466,47 kg). Esperamos mante-lo ritmo dunha saída semanal, pois a cantidade de plásticos, poliexpán e outros refugallos ocultos entre o xunco é enorme.

Rego das Bouzas: O sábado 27 despedímonos dos participantes na sexta edición do campo de traballo internacional Monte da Espenuca, cunha breve charla na que expresámoslles o noso agradecemento polo seu compromiso coa conservación da natureza. Continuando a labor das catro edicións anteriores, dende o día 18 estiveron eliminando invasoras neste pequeno afluente do Mandeo, realizando un esforzo conxunto de 288 horas. O resultado é notable: cerca dunha tonelada (953,4 kg) de tradescantia, 1.170 tubérculos de crocosmia e 92,95 kg de lixo. Dúas persoas regresamos o luns seguinte para avanzar nun tramo no que non puideron traballar, por presentar unha orografía escarpada, eliminando 10,8 kg de tradescantia, arrincando 622 tubérculos de crocosmia, cortando innumerables exemplares de cana negra e retirando 33 kg de lixo.

Ríos apadriñados: O día 31 rematámo-la revisión do verán dos tramos de ríos apadriñados, cunha visita ó Mendo, onde retiramos 4,9 kg de tradescantia, arrincamos 12 tubérculos de crocosmia e recollemos 4,65 kg de lixo. Cada vez atopamos menos invasoras, pero hai que estar vixilantes permanentemente.

Reserva de Anfibios do Catorce: Fixemos unha roza de mantemento o luns 22, necesaria para reduci-los riscos de incendio na zona de bosque. Os seis participantes na xornada de voluntariado do domingo 28 retiraron 50,10 kg de xunca olorosa e 2 kg de áster americano.

Praia Grande de Miño: A revisión das especies exóticas invasoras neste areal ocupounos dúas xornadas, o martes 23 e o venres 2, nas que participaron nove persoas. Retiramos en total 105,05 kg de eixerón e 75,45 kg de lixo. A boa noticia é que non atopamos moitas das especies eliminadas en anos anteriores.

Praia da Alameda: A erradicación dos álamos brancos na zona trasdunar está resultando complicada, pois xa levamos catro días repasando os rebrotes, cun avance moi lento. A enorme dificultade para eliminar esta especie alóctona da nosa comarca leva a meditar na irresponsabilidade de plantar especies inapropiadas en ecosistemas tan delicados como os dunares.

Viveiro: As árbores autóctonas do noso viveiro precisaron atencións continuadas, especialmente nos días calorosos das últimas semanas. Pertencentes a 17 especies distintas, esperamos poder plantar boa parte delas no monte este inverno, para así favorecer a biodiversidade local.

Semana de Custodia: Tras dous anos adiada pola pandemia, estes días estivemos programando a novena edición da Semana de Custodia do Territorio nas Mariñas, na que contaremos coa colaboración de ARBE e outras asociacións e clubs deportivos locais. O día 17 de setembro pola tarde faremos a eco-regata, participaremos o día 25 na limpeza simultánea dos ríos galegos e o día 22 coñecerémo-la perspectiva do Dr. Joaquín Giménez de Azcárate, botánico da Universidade de Santiago de Compostela, sobre os bosques da nosa bisbarra.

 
A Deputación da Coruña publica hoxe no Boletín Oficial da Provincia os listados provisionais das entidades sen ánimo de lucro que van beneficiarse este ano do seu programa de axudas, tanto para o desenvolvemento de actividades como para investimentos en medio ambiente. Fragas do Mandeo é un dos destinatarios, polo que as actividades e investimentos que presentamos serán financiados nun 80 % por este organismo, até un máximo de 8.774,24 e 12.536,07 euros respectivamente. Tal como figura nos correspondentes proxectos, estas subvencións estarán destinadas a sufraga-los seguros de voluntariado, traballos forestais profesionais e funxibles varios, no caso das actividades, e no caso dos investimentos para unha embarcación, co seu equipamento, destinada a retirar lixo e invasoras na ría de Betanzos.

Agradecemos á Deputación da Coruña o seu continuo apoio ás entidades que nos preocupamos pola conservación do patrimonio natural da provincia.

Post data: Estas resolucións provisionais foron confirmadas no boletín do día 26 de setembro, tanto a de actividades como a de investimentos.

 
Esta mañá un grupo de seis voluntarios citouse no porto de Betanzos para facer, ¡por fin!, a botadura inaugural da lancha de Fragas do Mandeo.

O destino desta embarcación é dotarnos de máis flexibilidade para actuar na ría de Betanzos. Cando na marisma recollemos lixo ou cando eliminamos focos de especies exóticas invasoras, vai facilitarnos acceder a puntos ós que non podemos chegar dende terra firme, e posteriormente transportar comodamente os residuos até o porto.

Nesta xornada inicial centrámonos en proba-lo comportamento da embarcación, así como a autonomía e a potencia do seu motor eléctrico. Aínda así, recollemos en pouco tempo 131,12 kg de refugallos, entre os que podemos destacar unha roda e dúas boias perdidas do balizamento da ría.

Durante a breve travesía puidemos gozar dunha perspectiva da marisma moi distinta da que vemos decotío dende o seu perímetro. As aves acuáticas non se amosaron desconfiadas, destacando entre elas un par de fermosos cullereiros; incluso unha aguia peixeira estivo cazando cerca. Esperamos que as experiencias directas como esta axuden a crear no voluntariado unha vinculación máis estreita con este espazo natural protexido e, consecuentemente, un maior compromiso na súa conservación.

Para adquirir esta embarcación solicitamos unha axuda á Deputación da Coruña. Tamén temos que agradecerlle a Ideas Medioambientales o seu apoio na creación da campaña de crowdfunding e por dotala cunha doazón inicial. Os fondos recollidos nesta exitosa campaña permitiron complementa-la axuda da Deputación até a totalidade do investimento.

Nas próximas semanas iremos invitando ó voluntariado a acompañarnos nas saídas da lancha, formando pequenos grupos de traballo. Os que queiran apuntarse poden poñerse en contacto connosco (na sección Contacto atoparás o noso enderezo electrónico).