Fragas do Mandeo

 
Como continúa o bo tempo, o próximo domingo día 30 despedirémo-lo ano cunha xornada de voluntariado na praia Grande de Miño.

Apadriñamos este areal dende marzo de 2015, cando iniciámo-la rexeneración ecolóxica do seu sistema dunar como parte da nosa campaña Litoral. Daquela erradicamos varios focos de 7 plantas exóticas invasoras. Dende entón xa aumentamos a 11 o número de especies distintas que temos ou ben erradicado totalmente ou ben reducido as súas poboacións notablemente.

Na xornada deste domingo percorreremos as dunas para localiza-los focos que teñan rexurdido, ou os exemplares de novas especies exóticas, para erradicalos. Igual que en ocasións anteriores, retiraremos todo o lixo que atopemos no sistema dunar. O obxectivo final é avanzar na recuperación da súa delicada vexetación, moi afectada polo elevado número de visitantes que soporta no verán.

Como sempre, o punto de encontro será o Centro de Saúde de Betanzos, para compartir vehículos (os que vaian directamente deben avisarnos para non esperalos inutilmente). Non te preocupes polas ferramentas, pero lembra que é conveniente levar unhas luvas e vestir roupa axeitada para traballar. Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres participar nesta última xornada de voluntariado ambiental do ano, envíanos con antelación os teus datos (nome completo, DNI, data de nacemento e móbil). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 30 de decembro de 2018.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: Obxectivo cumprido. Os 11 voluntarios que participaron nesta xornada limparon e eliminaron invasoras en toda a praia Grande de Miño. O lixo recollido pesou 185 quilos, ós que hai que sumar 39 quilos de biomasa de 6 especies exóticas invasoras. Entre elas figuran dúas especies que xa erradicaramos pero que reapareceron: unha ramiña de uña de gato (Carpobrotus edulis) que tiña logrado enraizar e unha pequena planta de yuca (Yucca gloriosa). O resto son especies con gran capacidade de dispersión que eliminamos en ocasións anteriores: eixerón (Conyza canadensis), áster (Aster squamatus) e cyperus (Cyperus eragrostis), ás que engadimos desta vez o té americano (Bidens aurea).

 
Esta mañá acudimos á casa consistorial de Oza dos Ríos para dar unha charla no Obradoiro de Emprego Activa III Oza-Cesuras-Coirós, invitados pola súa directora, Marian Rodríguez.

A edición deste ano está centrada en forma-los asistentes en actividades auxiliares de conservación e mellora de montes, polo que o mestre especialista forestal do curso, Miguel Ángel Franco López, propuxo a incorporación desta charla no programa formativo. Os dez alumnos escoitaron con atención a exposición do noso punto de vista, no que a xestión do monte debe contemplar, paralelamente á súa explotación económica, a conservación da súa biodiversidade.

Incidimos especialmente nas técnicas de eliminación de eucaliptos nas zonas de monte que deben destinarse a bosque autóctono e na erradicación de especies exóticas invasoras. Igualmente comentamos a necesidade de considera-la conservación da natureza como unha fonte de riqueza e de emprego, malia que na nosa bisbarra aínda non se teña explorado esta posibilidade do mesmo xeito que teñen feito noutras comunidades e países.

 
Para o próximo domingo día 23 temos programada a última xornada de voluntariado na reserva de anfibios do Catorce deste ano, aproveitando os prognósticos meteorolóxicos favorables. A xornada tamén servirá para amosa-lo resultado das últimas actuacións, vela con moita auga e observa-las primeiras postas de anfibios. E por último, pero non menos importante, para compensar á natureza polo consumismo desenfreado destas datas.

Dende agosto, os voluntarios estiveron traballando para des-eucaliptizar as dúas hectáreas de monte da reserva. Agora toca darlle un repaso ós rebrotes dos eucaliptos, para que a humidade invernal acabe podrecéndoos. O traballo consistirá en corta-los rebrotes e danar severamente os cepos coa axuda de machados e pulaskis.

Como habitualmente, o punto de encontro será o Centro de Saúde de Betanzos, para compartir vehículos. Como seguramente non cheguen as ferramentas para todos, se podes, leva unha macheta. Lembra que é conveniente levar unhas luvas de coiro e vestir roupa axeitada para andar polo monte no inverno. Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres participar na des-eucaliptización da reserva do Catorce, apúntate a esta xornada de voluntariado ambiental enviándonos con antelación os teus datos (nome completo, DNI, data de nacemento e móbil). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 23 de decembro de 2018.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: A elevada participación nesta xornada de voluntariado permitiu acabar con tódolos rebrotes de eucaliptos na zona de bosque da reserva do Catorce. A media mañá, as 20 persoas que participaron xa os tiñan eliminado, polo que ocuparon o resto do tempo nunha visita guiada pola reserva. Ademais de recibiren explicacións sobre as obras realizadas, puideron observa-la reserva repleta de auga e localizar nas pozas as postas e os cabezolos dos anfibios que xa empezaron a reproducirse. O venres día 28 tres voluntarios completaron o traballo eliminando os rebrotes nas paredes da canteira. Con estas actuacións, podemos dar por rematados os traballos de mellora ambiental da reserva.

 
A próxima semana, Fragas do Mandeo exporá en Rábade (Lugo) a súa experiencia cunha charla titulada A custodia do territorio como ferramenta para a conservación da biodiversidade da comarca das Mariñas coruñesas.

Será dentro da Xornada sobre custodia do territorio e conservación de espazos naturais protexidos, organizada pola Asociación Galega de Custodia do Territorio, a Deputación de Lugo e a Reserva da Biosfera Terras do Miño. Este encontro busca difundi-la custodia do territorio entre os técnicos, funcionarios e políticos das administracións públicas como un instrumento útil para conservar e xestiona-los espazos naturais protexidos.

Participarán representantes de diversas entidades de custodia e de reservas da biosfera, tanto de Galicia como doutras comunidades autónomas, que mostrarán os beneficios da sinatura de acordos de custodia sobre terreos de alto valor ambiental, así como os trámites administrativos habituais neste tipo de acordos.

Os organizadores consideran que esta xornada pode establecer novas canles de colaboración entre organismos públicos e entidades privadas para mellora-la conservación do patrimonio natural e cultural de Galicia, polo que animan a asistir.

Para obter máis información, descarga o programa.

Data: Martes 27 de novembro, de 10:30 a 14:00 horas.
Lugar: Casa das Insuas, r/ José Pardo 20, Rábade (Lugo).
Inscricións: Por correo electrónico (custodiadoterritorio@gmail.com), teléfono ou WhatsApp (630 948 293).

 
Antonte fixemos unha visita de inspección á praia da Alameda (Miño), dentro do noso programa de apadriñamento de espazos naturais. O principal obxectivo era revisar a reaparición de especies exóticas invasoras, especialmente dos plumachos (Cortaderia selloana). Segundo se achega o inverno, cada vez é máis doado localizar aqueles exemplares pequenos que aínda nunca floreceron, pois destacan entre a vexetación. Soamente atopamos seis pés, que arrincamos inmediatamente sen dificultade.

Tamén retiramos todo o lixo que atopamos. Pesámolo antes de ciscalo no contedor: 104 quilos. Apareceu principalmente na arribazón traída pola marea, pois a zona dunar segue manténdose bastante limpa. ¡Nótase o traballo continuado!

Pero a sorpresa foi atopar unha nova invasora entre a densa vexetación da trasduna: o carrapatón (Bidens frondosa). A esta especie norteamericana gústanlle os lugares húmidos e ricos en nutrientes. O seu nome alude á capacidade das súas sementes para engancharse con facilidade no pelo dos mamíferos ou nas plumas das aves grazas a un par de pelos dentados; tamén na roupa, o que resulta un encordio. Outra maneira que teñen de dispersarse é flotando na auga. Para que esta planta anual non logre reproducirse hai que arrincala antes de que bote sementes.

Aínda que este ano chegamos algo tarde, hoxe arrincamos tódolos exemplares localizados para evitar que se espallasen as sementes que non tiñan caído. Tamén arrincamos nove chopos híbridos (Populus x canadensis). Pasaron desapercibidos entre os salgueiros e ameneiros da trasduna, pero agora delatounos a intensa cor amarela das súas follas.

 
Hoxe tivemos a primeira reunión de traballo co Dr. José Antonio Cortés Vázquez, do departamento de Socioloxía e Ciencias da Comunicación da Universidade da Coruña, con motivo dun estudo que van realizar no espazo natural protexido ZEC Betanzos-Mandeo.

O Grupo de Investigación en Bioloxía Evolutiva desta universidade acaba de inicia-lo proxecto de investigación titulado Desenvolvemento de modelos predictivos da conectividade funcional de poboacións ameazadas en zonas de especial conservación da Rede Natura 2000, co apoio económico da Fundación Biodiversidad.

O obxectivo deste estudo é elaborar unha ferramenta metodolóxica para avaliar os elementos da paisaxe que condicionan o intercambio de exemplares entre as distintas poboacións das especies de particular interese presentes nos espazos protexidos, e asemade predici-las consecuencias que terían aquelas alteracións que conduciran a un maior illamento. Tamén inclúe o deseño de medidas correctoras e o análise dos condicionantes sociais para a súa implantación.

Neste caso vanse tomar como especies a estudar a saramaganta (Chioglossa lusitanica) e a lagartixa da serra (Iberolacerta monticola), pois están confinadas en enclaves moi concretos a causa dun ciclo vital que precisa estritamente de hábitats con determinadas características. O seu futuro está claramente condicionado polas alteracións do seu hábitat, sendo o cambio climático un factor de risco. Pero non basta con dispoñer dunha ferramenta, saber utilizala e onde hai que traballar: tamén se precisa de quen a utilice.

Fragas do Mandeo, como entidade de custodia do territorio activa na ZEC Betanzos-Mandeo, foi escollida como obxecto de estudo na parte de investigación sociolóxica. Esperamos que os resultados fagan reflexionar ós distintos actores que interveñen no territorio e axuden a reduci-los obstáculos que a cotío nos atopamos no noso traballo de conservación da natureza a través da custodia do territorio.

 
Nos últimos meses un par de voluntarios estiveron librando de eucaliptos as dúas hectáreas de bosque da reserva de anfibios do Catorce. Por fin, onte acabaron de cortalos.

Pero con iso non se rematou o traballo. Agora hai que amorear por un lado a ramallada e por outro a leña útil, así como seca-los cepos nos que están aparecendo rebrotes. En definitiva, un traballo que pode facer calquera seguindo o ritmo que lle permita o seu estado físico. O prognóstico meteorolóxico é de bo tempo.

Como sempre, o punto de encontro será o Centro de Saúde de Betanzos, onde compartiremos vehículos. Non fai falla que te preocupes das ferramentas, pero é conveniente levar unhas luvas de coiro e vestir roupa axeitada para andar polo monte. Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres participar na des-eucaliptización da reserva de anfibios do Catorce, apúntate a esta xornada de voluntariado ambiental enviándonos con antelación os teus datos (nome completo, DNI, data de nacemento e móbil). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 21 de outubro de 2018.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: As trece persoas que participaron nesta xornada de voluntariado remataron co traballo de amorear toda a ramallada e eliminaron boa parte dos pequenos rebrotes que apareceron nos dous últimos meses. Agora soamente queda seguir vixiando a reaparición de rebrotes até verificar que os cepos están totalmente secos e así confirmar que non queda ningún en toda a reserva do Catorce.

 
Antonte un técnico do grupo de desenvolvemento rural achegouse a visita-la reserva de anfibios do Catorce. A súa misión era verificar que tiñamos executado tódalas actuacións contempladas na nosa solicitude de axuda a cargo dos fondos Feader, como paso previo ó seu abono.

O destino desta subvención era abordar aquelas actuacións que requirían da intervención de profesionais e non podían ser realizadas por voluntarios. Un xestor autorizado retirou tódalas uralitas con amianto, tanto as fixadas nos edificios coma as moreas que alí foron abandonadas. Especialistas en poda en altura eliminaron os eucaliptos que medraban nas paredes rochosas. Rehabilitouse o vestiario da canteira para que os voluntarios e as visitas organizadas teñan onde abrigarse no caso de inclemencias meteorolóxicas. O edificio do antigo transformador converteuse nun refuxio de morcegos e rapaces nocturnas. Por último, instaláronse un valado para evitar caídas accidentais polos desniveis, unha barreira que impide o paso de vehículos non autorizados e varios paneis informativos.

Non soamente pasamos con éxito o exame, se non que incluso recibimos parabéns. Pero como faltaba por verificar algo importante, aínda que non estivera incluído no proxecto subvencionado, hoxe volvemos visita-la reserva.

Tras a longa seca, esta madrugada a choiva por fin mollou a terra. Isto permitiunos comprobar que as actuacións que efectuamos este verán para mellora-la retención de auga deron resultado. Xa apareceron algunhas charcas e pronto volverán os anfibios a elas.

Varios voluntarios estiveron traballando arreo estes últimos meses axudando e complementando ós profesionais. Quedan aínda tarefas por rematar, como son pinta-lo refuxio de visitantes, roza-lo exceso de mato ou eliminar rebrotes de eucaliptos. Proximamente convocaremos novas xornadas de voluntariado para que todos poidamos ser partícipes do mantemento desta reserva.

 
Fragas do Mandeo é unha entidade orientada a obxectivos. Demostrouno de novo nesta sétima edición da Semana de Custodia.

Na eco-regata celebrada o pasado día 15 tiñamos como meta rematar de limpa-lo tramo da marisma de Betanzos entre a punta da Ostreira e o embarcadoiro do pazo de Mariñán. O ano pasado non houbo tempo suficiente para recoller tódolos pneumáticos que alí se ciscaron ilegalmente, nin todo o lixo que acumularon as mareas durante décadas.

Os voluntarios, vestidos coa camiseta vermella que lles regalou a organización, embarcaron no porto de Betanzos dispostos a logralo nesta ocasión. De feito, coa axuda dunha grúa, algúns non pararon de retirar rodas até remata-lo traballo, cando o sol xa estaba baixo o horizonte. Finalmente, todos se xuntaron para celebralo cunha cea no porto de Betanzos.

Os resultados falan por si mesmos. Foron retirados máis de 8 metros cúbicos de refugallos e 24 rodas (22 de camión, 1 de tractor e 1 de coche), cifras que deben sumarse a todo o recollido nesta zona o ano pasado. Hai que agradecerllo ós 28 voluntarios que participaron nesta edición, así como ás lanchas Riandola e Halcón.

O día 16 achegámonos á ribeira do río Mandeo a carón da minicentral do Zarzo. Os dez participantes nesta xornada de voluntariado ambiental estiveron eliminando a tradescantia (Tradescantia fluminensis) na zona máis próxima ó río. Axeonllados, traballaron pacientemente, soportando a complicación causada pola protección que lle daban as silvas a esta planta.

Cumpriron o obxectivo marcado, pois o seu esforzo ten evitado o risco de que esta especie exótica invasora de orixe sudamericana avance augas abaixo. Aínda así, faltan un par de xornadas máis para rematar con este foco, un dos dous últimos que nos quedan por erradicar nos 6 km de longo do tramo de río que apadriñamos.

A xornada de conferencias celebrouse o día 22 no salón de plenos do Concello de Sada. Os 27 asistentes puideron escoitar explicacións claras e detalladas sobre uns temas que non se tratan habitualmente co nivel de concreción con que o fixeron os conferenciantes: a flora litoral que debemos conservar, a importancia ecolóxica da madeira morta e a perda de biodiversidade nos eucaliptais. Aparte de demostrar un magnífico coñecemento sobre as súas materias, algo que xa se esperaba polos seus currículos, amosaron estar ó tanto da situación na nosa comarca, disertando dun xeito ameno e accesible. Nos tres casos manifestouse o desconcerto de que os actores oficiais non teñan en consideración na práctica cotián o saber actual sobre estes temas.

A limpeza do río Lambre do domingo pasado parecía que non ía dar moito traballo. Cando preparabámo-la ruta coa idea de percorre-lo tramo de 3,5 km dende a desembocadura do rego do Anido até a ponte do ferrocarril, vimos pouco lixo, máis atentos a abri-lo paso entre as silveiras que a localizar refugallos. Pero o certo é que os 23 pares de ollos dos voluntarios participantes esculcaron tódolos recunchos e apareceron cantidades inesperadas. O río empregouse como vertedoiro ilegal durante moito tempo grazas á existencia dunha estrada local que pasa ó seu carón. Había sacos medio enterrados, totalmente deteriorados polo paso do tempo, que contiñan mesturas de escombro, vidros, plásticos e todo tipo de obxectos. Para complica-las cousas, o paso era difícil en certos tramos a causa da escarpada orografía. Así que non logramos completa-lo percorrido previsto, concluíndo a 2 km do punto de partida.

O día seguinte levamos todo o lixo recollido ó punto limpo. Aproveitamos para pesalo: retiramos 366 kg de refugallos, entre os que podemos destacar unha bañeira e 6 rodas, unha delas aínda cos restos do guiador dunha moto. Queda pendente para o próximo ano retira-lo escombro e continuar até a desembocadura.

Como remate desta Semana, temos que agradece-la participación ós voluntarios, ós conferenciantes, ás asociacións que nos apoiaron, ós concellos colaboradores (especialmente ó de Bergondo pola súa gran implicación, pero tamén ós de Sada e de Betanzos), ós equipos de Protección Civil de Bergondo e de Betanzos, e a Comercial Vicente de la Fuente.

Os participantes nos felicitaron pola boa organización da Semana. Pero, ¿cales son os aspectos a mellorar? Malia as magníficas condicións meteorolóxicas, a participación foi menor que en anos anteriores. Cantos máis voluntarios, máis capacidade de actuación en favor da natureza. Xa que logo, queda como tarefa para a seguinte edición mellora-la difusión da Semana e estimula-la participación de embarcacións na eco-regata.

Namentres, queda todo un ano por diante no que seguiremos convocando xornadas de voluntariado. Se queres participar, ponte en contacto connosco.

¡O noso patrimonio natural precisa de moitos coidados!

 
Fragas do Mandeo é unha entidade orientada a obxectivos. Demostrouno de novo a pasada fin de semana. Tiñamos como meta rematar de limpa-lo tramo da marisma de Betanzos entre a punta da Ostreira e o embarcadoiro do pazo de Mariñán, pois o ano pasado non deu tempo de recoller tódolos pneumáticos que alí ciscaron ilegalmente, nin todo o lixo que acumularon as mareas durante décadas. Desta vez lográmolo, resultando na retirada de máis de 8 metros cúbicos de refugallos e de 24 rodas (22 de camión, 1 de tractor e 1 de coche). Hai que agradecerllo ós 28 voluntarios que participaron e ás lanchas Riandola e Halcón. Poden verse fotos en Voluntariado Mandeo.

No río Mandeo, a carón da minicentral do Zarzo, os dez voluntarios participantes estiveron eliminando a tradescantia (Tradescantia fluminensis) na zona máis próxima ó río, evitando así o risco de que avance augas abaixo. Quedan un par de xornadas máis para rematar con este foco.

A Semana de Custodia continúa esta fin de semana. Sada acollerá o próximo sábado a xornada de charlas sobre a biodiversidade local e o domingo está programada a limpeza do río Lambre.

¡Aínda estás a tempo de apuntarte!

Máis información sobre o programa e a maneira de inscribirse en Programa da VII Semana de Custodia.