Fragas do Mandeo

 
Esta tarde estivemos na notaría de D. Óscar Manuel López Doval en Betanzos para asina-la escritura de compra de dúas parcelas no monte da Espenuca (Coirós).

As parcelas suman unha extensión de 5,5 ferrados (2.398 m²), segundo as escrituras, aínda que no Catastro figuran cunha superficie menor. Están situadas na ladeira norte do monte, con pendentes moi elevadas, o que ten permitido que nelas se mantivera un bosque razoablemente ben conservado.

Do mesmo xeito que noutros casos similares, a partir de agora a nosa misión é garantir a súa preservación, vixiando que non aparezan especies exóticas e que nelas o bosque caducifolio siga a proporcionar múltiples servizos ecosistémicos.

Aparte de ofrecer un hábitat axeitado para a biodiversidade local, o bosque ten un papel de especial importancia no ciclo da auga. Tal como conversamos cos vendedores, os ríos están a amosar un caudal moi reducido e xa comezaron as restricións ó consumo doméstico, como consecuencia desta terceira vaga de calor consecutiva durante o que vai de ano. Neste contexto de crise climática, os bosques que acompañan ós ríos son de especial importancia para conservar os recursos hídricos, almacenando auga cando chove e liberándoa lentamente ó longo do ano.

Tamén son relevantes como devasas naturais fronte os lumes, grazas á humidade que crean no seu interior e porque a sombra proxectada polo dosel forestal evita a proliferación do mato. No grave incendio que sufriron as fragas do Eume no ano 2012 quedou demostrada esta eficacia, pois as lapas morreron no seu interior; tamén a súa resiliencia, pois esa zona foi a que se recuperou espontaneamente con máis rapidez. Pero estas capacidades poden verse minguadas se hai árbores pirófitas intercaladas, ou incluso parcelas enteiras de arborado exótico.

Coma sempre, estas adquisicións foron posibles grazas á xenerosidade dos nosos modestos doadores. Se tamén consideras importante a conservación das nosas fragas, por favor, consulta a sección «Colabora», onde poderás coñecer como facernos unha achega para seguir mercando montes e cales serán as deducións fiscais das que vas beneficiarte.

 
Cando creamos no ano 2016 a Reserva de Anfibios do Catorce, estaba inzada de plantas exóticas invasoras. Temos conseguido erradicar 6 especies distintas, pero aínda se nos resiste a xunca olorosa (Cyperus eragrostis). Esta planta de orixe americana produce numerosas sementes moi pequenas, polo que se propaga con moita facilidade. Aínda así estamos preto de conseguir erradicala, pois cada ano aparecen menos exemplares. Para logralo, temos que facer polo menos un repaso xusto nesta época do ano, localizando e arrincando as plantas que teñan nacido.

Nesta ocasión levamos un pouco de retraso con respecto a outros anos, pois as recentes vagas de calor desaconsellaban traballar nun sitio tan exposto ó sol. Como aínda estamos a tempo de arrincala antes de que maduren as súas sementes e se espallen, programamos unha xornada de voluntariado ambiental para o próximo domingo día 19, co obxectivo de arrincar tódolos exemplares que atopemos. Será unha tarefa doada nun enclave de fácil acceso, apta para calquera.

O punto de encontro será de novo o Centro de Saúde de Betanzos. No caso de que decidas ir directamente, lembra avisarnos para non te esperar inutilmente.

Non fai falla que leves ferramentas, pero pode serche útil conseguir uns protectores para os xeonllos e unhas luvas (mellor as de pintor ou de xardineiro que as de coiro). Lembra vestir roupa e calzado axeitados, en función do prognóstico meteorolóxico. Non esquezas algo de picar e de beber para cando fagámo-lo descanso a media mañá.

Se queres botar unha man no mantemento desta reserva, por favor envíanos un correo cos teus datos (nome completo, DNI, móbil, concello de residencia e data de nacemento). Así poderemos notificarche cambios de última hora, facerche un seguro de accidentes e facilitarasnos a organización. Na sección Contacto atoparás a información necesaria.

Punto de encontro: Centro de Saúde de Betanzos.
Data: Domingo, 19 de xullo de 2026.
Hora: Sairemos ás 9:30 e volveremos ás 14:00 horas.

Post data: Malia a proximidade dunha nova vaga de calor, contamos cun tempo razoablemente bo para traballar, pois toda a mañá estivo anubrada. Os 8 participantes —todas mulleres menos un— lograron arrincar 45,50 kg de biomasa de xunca olorosa, completando o repaso de toda a reserva xusto a tempo para remata-la xornada con puntualidade. O total da biomasa retirada, cifra notablemente inferior ás dos pasados anos, apunta a que imos camiño de conseguir erradicala, ou ben de lograr que a súa presenza sexa simplemente anecdótica.

A Deputación da Coruña financiará nun 80 % os seguros de voluntariado.

 
Hoxe achegámonos a Coirós para despedirnos dos integrantes da décima edición do Campo de Traballo Monte da Espenuca.

Nesta ocasión foron 13 as persoas que viñeron de lonxe para axudarnos a conserva-lo patrimonio natural da nosa bisbarra. De feito, os 7 mozos e 6 mozas acudiron procedentes de lugares tan diversos como Las Palmas, Toledo, Sevilla, Zaragoza, Valencia, Barcelona e Madrid, sendo soamente dous os galegos.

O pasado día 2 démoslles a benvida no Centro de Servizos Sociais de Coirós, mediante unha charla de presentación na que explicamos os problemas ambientais da bisbarra e a nosa forma de abordalos. Nela detallamos os nosos esforzos na erradicación de especies exóticas invasoras, pois o principal obxectivo do campo ía ser a eliminación dun foco de tradescantia (Tradescantia fluminensis) situado no rego Caldeirón. Deste xeito íamos darlle continuidade ás edicións precedentes, centradas en acabar con esta planta exótica nese rego e no das Bouzas, que xuntan as súas augas para vertelas no río Mandeo á altura de Chelo. Finalizada a charla, achegámonos ó monte da Espenuca, onde puideron coñecer directamente parte do noso traballo de restauración do bosque autóctono.

A eficacia do campo de traballo quedou de novo sobradamente demostrada, pois hoxe rematamos de pesa-los residuos. O balance foi un total de 1.176,20 kg de biomasa de tradescantia, cifra que supera o récord do ano pasado, máis os 107,25 kg de refugallos que apareceron baixo as plantas. Tras carga-los últimos residuos no remolque para o seu transporte, despedímonos agradecéndolles que viñeran de tan lonxe para axudarnos a mellorar o estado dos nosos enclaves naturais e animámolos a que participen, sempre que poidan, en xornadas de voluntariado ambiental nos seus lugares de orixe.

Aínda que as deste ano son cifras moi elevadas, non se deu acabado co foco de tradescantia; tampouco coa enorme cantidade de lixo do que aparenta ser un vello vertedoiro incontrolado. Xa que logo, teremos que programar proximamente unha xornada de voluntariado para remata-lo traballo.

Promovido por Fragas do Mandeo e solicitado polo Concello de Coirós, este campo está organizado pola Dirección Xeral de Xuventude da Xunta de Galicia. A xestión corre a cargo de Ribeirán Proxectos Naturais, que acompañou en todo momento ó voluntariado cun director e dous monitores de apoio. Non podemos menos que desexar que siga a ter continuidade nos próximos anos, pois a súa eficacia é indubidable.

 
Hai ocasións nas que vémonos co día plenamente ocupado en actividades que non están relacionadas directamente coa conservación e a restauración de hábitats. Aínda así non son tempo perdido, pois teñen a súa importancia. De feito, no caso de hoxe significaron un recoñecemento do noso traballo que nos motiva a continuar na mesma liña de actuacións en favor do noso patrimonio natural, liña que seguimos dende os nosos comenzos.

Falando con Suíza

Esta mañá mantivemos unha videoconferencia con Aptenia Foundation. Esta organización privada suíza, de carácter non lucrativo, ten como misión protexer e conserva-la natureza preservando a diversidade natural de plantas, animais, hábitats e paisaxes ó longo do planeta.

A súa coordinadora de proxectos estaba interesada en coñece-lo noso traballo, polo que na longa charla que mantivemos puidemos explicarlle a nosa visión sobre como hai que aborda-la conservación da natureza na nosa bisbarra, indicando as actuacións que estamos a realizar na súa práctica diaria.

O feito de que unha organización internacional experimentada valore a importancia do noso patrimonio natural, e a eficacia das nosas actuacións no seu favor, abre a esperanza dunha froitífera colaboración.

Un mestrado en espazos protexidos

Xa pola tarde citámonos en San Xulián de Vigo (Paderne) cun grupo de 22 persoas do «Máster en Espazos Naturais Protexidos». Este curso de posgrao ten como finalidade proporcionar unha formación avanzada nos aspectos científicos, técnicos e sociais da conservación destes espazos. Está convocado conxuntamente por tres universidades españolas (a Autónoma e a Complutense de Madrid, máis a de Alcalá de Henares) a través de FUNGOBE e coa colaboración de EUROPARC-España.

Ó longo da andaina seguindo o curso do río Mandeo até o lugar de Chelo (Coirós), e coa participación dun monitor do CEIDA, fomos explicando os valores naturais que alberga a zona de bosque do espazo natural protexido ZEC Betanzos-Mandeo e da súa contorna inmediata. Obviamente, tamén comentámo-los distintos problemas de conservación e o xeito en que estamos a abordalos a través da custodia do territorio. A nosa perspectiva serviulles de contraste con outros enclaves do territorio español, pois as peculiaridades da nosa bisbarra obrigan a enfoques disímeis. Un aspecto que sorprendeu moito, tanto a alumnos coma a profesores, foi a estrutura da propiedade, pois descoñecían o seu minifundismo extremo e canto chega a complicarnos as actuacións de conservación.

Esperamos que as nosas explicacións lles teñan servido a alumnos e a profesores para asumir as enormes diferenzas entre os distintos territorios e a necesidade de encarar dende distintos ángulos as potenciais solucións ós problemas de xestión, conservación e restauración, pois sempre deben estar adaptadas ás circunstancias locais.

 
Esta fin de semana recibímo-la visita dun grupo de 15 voluntarios e dous monitores da Asociación Medioambiental Amabul, entidade radicada no concello de Vedra. Aproveitando que está desenvolvendo actividades integradas no programa «Voluntariado Ambiental Interxeracional» das consellerías de Cultura e de Medio Ambiente, puxéronse en contacto connosco para botarnos unha man na conservación do patrimonio natural da nosa bisbarra.

Como paso previo antes de poñernos a traballar, onte pola tarde impartímoslles unha charla na que explicamos a nosa misión como entidade de custodia do territorio, detallando as distintas actuacións que estamos a realizar. Especial atención recibiu a restauración do bosque autóctono que temos efectuado no monte da Espenuca, pois era alí onde íamos dirixirnos ó día seguinte.

O voluntariado estaba integrado por tres persoas maduras e o resto era xente nova. Tal como sucede habitualmente, a meirande parte eran mulleres, pois soamente tres rapaces representaron a excepción. Sumando os dous monitores de Amabul e outros dous de Fragas do Mandeo, conformamos un equipo de 19 persoas.

A tarefa acometida esta mañá foi o mantemento da restauración forestal da parcela que está situada xusto debaixo da capela da Espenuca. As últimas árbores que plantamos nela aínda son demasiado pequenas. Nesta época do ano os fieitos medran até acadar unha gran altura, chegando a cubrilas totalmente. Por este motivo é necesario roza-la vexetación ó seu carón, de xeito que as árbores poidan recibir toda a luz que precisan, especialmente nun momento no que a demandan por estar medrando rapidamente.

Agradecémoslles ó voluntariado e a Amabul a eficacia desta xornada, na que tivemos que soportar unhas temperaturas elevadas.

 
Esta mañá estivemos na notaría de D. Óscar Manuel López Doval en Betanzos para asina-la escritura de compra de tres parcelas no lugar de Chelo (Coirós).

As parcelas suman unha superficie de 2.976 m². Están situadas na ribeira esquerda do río Mandeo, augas arriba do centro de interpretación. Nelas medra un bosque autóctono que chega até o borde da auga, de grande importancia ecolóxica. A partir de agora a nosa misión é garantir que o seu arborado madure sen interferencias e proporcione un hábitat axeitado para as múltiples especies de fauna, de flora e de fungos propios deste entorno, vixiando que non aparezan especies exóticas invasoras.

Estas adquisicións foron posibles grazas á xenerosidade dos nosos modestos doadores. Se tamén che interesa a conservación do patrimonio natural da nosa bisbarra e queres facer algo eficaz por el, por favor, consulta a sección «Colabora», onde poderás coñecer como facernos unha achega para seguir mercando montes e cales serán as deducións fiscais das que vas beneficiarte.

 
Hoxe pasámo-la mañá co alumnado do curso de monitores de tempo libre que está a impartir a Escola de Tempo Libre Fervenza na Casa da Mocidade de Bergondo.

A través das nosas explicacións, o grupo de estudantes —formado por 17 alumnas e un alumno— puido coñecer cales son os principais problemas ecolóxicos dos espazos naturais da nosa bisbarra, así como a maneira de abordalos mediante as técnicas de apadriñamento e de custodia do territorio. Diante do deterioro do noso patrimonio natural, indicamos que son imprescindibles as actuacións de restauración de hábitats como as que estamos a facer continuadamente. Xa cunha perspectiva máis didáctica, explicámoslles a forma na que, no seu futuro laboral, poden organizar xornadas de voluntariado ambiental de xeito que sexan realmente eficaces e lles resulten atractivas ós participantes.

Co obxectivo de que coñeceran resultados prácticos, como remate visitámo-la nosa Reserva de Anfibios do Catorce, para logo facer unha breve visita a parcelas que temos des-eucaliptizado no monte da Espenuca.

 
A Deputación da Coruña publica hoxe no Boletín Oficial da Provincia o listado provisional das entidades sen ánimo de lucro que imos beneficiarnos este ano do seu programa de axudas para realizar actividades e investimentos en medio ambiente.

Fragas do Mandeo é unha das beneficiarias, polo que as actividades e os investimentos que presentamos serán financiados nun 80 % por este organismo, até un máximo de 20.000 e de 5.000 euros respectivamente. Tal como figura nos correspondentes proxectos, de novo estas subvencións estarán destinadas a sufraga-los seguros de voluntariado, traballos forestais profesionais e funxibles varios, no caso das actividades. No caso dos investimentos será fundamentalmente para mercar equipamento que precisamos para traballar no monte.

Agradecemos á Deputación da Coruña o seu continuo apoio ás entidades que nos preocupamos pola conservación do patrimonio natural da provincia.

Neste contexto resulta necesario resaltar que estas dúas subvencións non van financiar na súa totalidade a nosa actividade e os nosos investimentos deste ano. Entre outros costos que non cubrirán están as nosas compras de montes para conservar e restaurar o bosque autóctono. Por este motivo, animamos a tódalas persoas preocupadas pola conservación da natureza a que nos apoien economicamente, beneficiándose de paso de deducións fiscais de até o 80 % no IRPF e de até o 50 % no imposto de sociedades. ¡Con máis apoios seremos máis eficaces!

Post data: As resolucións definitivas das concesións foron posteriormente publicadas no boletín do día 26 de maio, tanto no caso da axuda destinada a actividades coma no de investimentos.

 
Hoxe empeza a campaña da declaración da renda. Tal como sucede dende a nosa constitución, os nosos doadores benefícianse dunha dedución proporcional ó importe das súas doazóns.

Estas deducións no IRPF poden chegar até o 80 % do importe doado. Así, os beneficiarios van ver que a Axencia Tributaria devólvelles algo máis do que lles tocaba a devolver, ou teñen que pagar algo menos no caso de que lles toque a pagar.

Tamén as empresas poden beneficiarse de deducións de até o 50 %, pero neste caso aplícanse no Imposto de Sociedades. Podes consultar tódolos detalles nos artigos 19 e 20 da Ley 49/2002, de 23 de diciembre, de régimen fiscal de las entidades sin fines lucrativos y de los incentivos fiscales al mecenazgo.

Se queres comprobar canto estás deducindo, accede ó teu borrador da renda na web da Axencia Tributaria. Na caixiña H do anexo A.1 debe figurar o total do que doaches o ano pasado a entidades beneficiarias dos incentivos ó mecenado —sexan cotas de socio, donativos ou doazóns—, tal como indica a citada lei. Na caixiña 0723 figurará o importe da dedución correspondente.

Anímate a aproveitar estes beneficios fiscais apoiándonos economicamente na restauración da biodiversidade local (na sección «Colabora» tés tódolos detalles). Lembra que a conservación sen financiamento é mera conversación.

 
Coa xornada de voluntariado ambiental de hoxe demos por rematada a tempada de reforestación deste ano, algo atrasada polo pasado tren de borrascas.

Nesta ocasión xuntámonos nove persoas. Destinámo-la mañá a acabar de amorear a abundante ramallada de eucalipto que atopamos ciscada por toda a parcela cando a mercamos. Pouco antes de dar por finalizada a xornada, fixémoslles ós participantes unha demostración do noso método de plantación, pois está logrando interese pola súa gran eficacia.

Esta tempada plantamos a metade de árbores que na campaña anterior. Pola contra, o esforzo foi superior, polo complicado estado inicial da parcela. A meirande parte do labor consistiu tanto en amorear a ramallada coma en rozar as silvas que obstaculizaban o traballo.

Como balance final, podemos dicir que plantamos 334 árbores nos 7.125 m² de superficie da parcela; tamén entitoramos máis de 200 árbores que foran deitadas na corta inicial dos eucaliptos. A partir de agora medrará alí un agrupamento     de 20 especies distintas, que supoñen a práctica totalidade das que son autóctonas da nosa comarca. Na sección «As árbores autóctonas» pode verse a lista das especies empregadas (coa excepción do cerquiño e do viburno, por non ser axeitadas para as características da parcela).

Os exemplares utilizados foron reproducidos no noso viveiro con semente recollida na propia bisbarra. Isto garante que a súa xenética sexa de ecotipo local, adaptada á climatoloxía e ó solo. O substrato usado é de produción propia, co que temos a seguridade de que non porta accidentalmente especies exóticas invasoras nin de flora nin de fauna invertebrada. A isto se engade que contén fungos similares ós que hai no monte, polo que a micorrización das raíces será óptima.

Con esta actuación lográmo-lo obxectivo de avanzar na recuperación da fraga que acompaña ó río Mandeo, aumentando a súa extensión, reducindo a fragmentación do bosque causada polas explotacións forestais e aumentando a conectividade dos hábitats ligados ó río. De paso, tamén favorecémo-la heteroxeneidade arbórea, pois reforzámo-la presenza de especies raras ou escasas, gañando de paso diversidade estrutural grazas ó uso de distintas especies. Cando medren darán numerosas flores que aproveitarán os polinizadores silvestres; pola súa banda, aves e mamíferos sacarán proveito dos seus froitos, esparexendo as sementes pola contorna. Todo o plantado convivirá coas árbores que sobreviviron á corta dos eucaliptos, entre elas algún carballo tan vello que o perímetro do seu tronco mide actualmente 187 centímetros.

Agora haberá que coidar das árbores plantadas até que xa teñan un porte suficientemente grande como para valerse por elas mesmas. Pero para nós o gran reto é multiplicar accións coma esta, favorecendo así a restauración da fraga na zona de policía do río —100 metros de ancho en cada beira— e nas ladeiras de maior pendente. Deste xeito reforzaremos servizos ecosistémicos tan importantes como a regulación dos recursos hídricos, a defensa contra a erosión dos solos, as devasas naturais fronte os lumes ou a limitación do impacto da contaminación difusa.

Pero para logralo precisamos a cooperación de toda a cidadanía. Na nosa sección «Colabora» explicamos como podes apoiar economicamente esta fermosa tarefa de recuperar as nosas fragas.